‘Identiteit wordt overgewaardeerd’

Opinie | 6 mei 2015 | Anne Jan van den Dool

‘Het gaat niet om de vraag ‘wie‘ je bent, maar om de vraag ‘hoe‘ je bent’, betoogt Gert Biesta in zijn boek ‘Het prachtige risico van onderwijs’. Omdat Identiteit de kern van ons bedrijf raakt was ik direct geïnteresseerd. 

Identiteit en Biesta

Het is geen kwestie van identiteit maar van relatie. In sommige situaties wordt een appèl op mij gedaan en ik, in die verantwoordelijkheid, kan mij niet door iemand anders laten vervangen. Uniciteit is daarmee hetzelfde als (existentiele) onvervangbaarheid. Die uniciteit kan niet worden geproduceerd, je kunt iemand niet uniek maken.

Cruciaal voor het onderwijs is dat het het kind open houdt naar de wereld, naar de ander en naar het andere. Laat de mogelijkheid van ‘aangesproken worden’ niet uit het curriculum of de school verdwijnen. Dat is geen kwestie van ‘empowerment’, waarbij het kind sterker gemaakt wordt, maar van ‘disarmament’, het kind leren zich open te houden zodat het andere gehoord kan worden.

Het kind, maar de volwassene net zo goed, moet eerder afgepeld worden dan gewapend. We moeten leren dat het leven geen strijd is die gewonnen moet worden, maar een proces waarin aanwezig zijn belangrijker is.

identiteitIdentiteit en Verhaeghe

In het boek ‘Identiteit’ betoogt Paul Verhaeghe iets vergelijkbaars. Volgens hem bestaat er geen wezenlijke identiteit. Wie wij worden wordt grotendeels bepaald door onze omgeving, in een proces van identificatie -je ergens mee vereenzelvigen- en van separatie -je ergens tegen afzetten-. Identiteit is daarmee niet een te traceren kern die in ieder mens zit, maar het is een proces van jezelf verhouden tot je omgeving. Ontwikkeling van een eigen Identiteit is daarmee dus ook gebaat bij een omgeving met een herkenbare identiteit.

Identiteit en MijnID.nu

MijnID.nu hanteert de term Identiteit ook. Wanneer wij het hebben over Identiteit doelen we op een tweetal aspecten. Enerzijds is dat het hele pakketje dat jou jou maakt: je geschiedenis, je DNA, je kwaliteiten, je valkuilen, je dromen, je angsten en alle andere aspecten die jou definiëren.

Anderzijds is dat de Betekenis die jij hebt met dat hele pakketje dat jou jou maakt. Doordat jij bent wie je bent, breng jij ook wat je brengt. Vaak zie je dat mensen in verschillende omgevingen toch een vergelijkbare betekenis hebben. Vaak zie je ook dat mensen die in een omgeving zitten die die betekenis niet toestaat of op waarde weet te schatten, zichzelf niet op hun plaats voelen.

Mensen die ‘dicht bij zichzelf’ blijven, hebben over het algemeen een goede balans tussen die eigenheid en betekenis gevonden. Zij zijn in staat om een vergelijkbare hoeveelheid respect voor zichzelf als voor hun omgeving op te brengen. Jezelf zijn is volgens ons dan ook vooral het vinden van balans tussen die eigenheid en die betekenis.

Dat balanceren is waar feitelijk het hele leven uit bestaat. Die eigenheid is namelijk geen statisch gegeven: mijn capaciteiten ontwikkelen zich, mijn verlangens en angsten ontwikkelen zich en mijn geschiedenis wordt dagelijks complexer. Datzelfde geldt voor mijn betekenis, die mee ontwikkelt met mijn eigenheid.

Identiteit is voor ons dan ook vooral het proces dat plaats vindt tussen het individu en zijn omgeving, waarbij de invloed wederkerig is. Identiteit is dus ook het proces dat plaats vindt tussen de organisatie en haar omgeving. Dat is het proces van jezelf te laten kennen.

Identiteit en betekenis

In onze dienstverlening kom je afwisselend de termen identiteit, eigenheid en betekenis tegen. Die laatste twee termen verwijzen steeds naar verschillende kanten van dezelfde medaille: identiteit.

Zo is een Schoolleider van Betekenis iemand die in staat is zijn eigenheid te duiden en daarmee ook zijn betekenis te hebben, als schoolleider. Het is iemand die zich bewust is van de wisselwerking daartussen en die in staat is zich daarin te laten kennen.

Net als Gert Biesta geloven wij niet dat zo’n schoolleider zich moet wapenen tegen de maatschappij, tegen zijn bestuur, de ouders of de leerkrachten. Het is juist iemand die zich in al z’n kwetsbaarheid laat kennen, omdat in de verbinding met zijn omgeving identiteit gevonden wordt.

Net als Paul Verhaeghe geloven wij dat identiteit niet opgesloten zit in een mens, zodat je het diep van binnen zou kunnen vinden, maar dat het iets is dat aan de oppervlakte ligt en zichtbaar wordt als mensen zich aan elkaar verbinden. Vergelijkbaar met het poollicht dat zichtbaar wordt in een samenspel tussen zonnewind en het aardmagnetisch veld: steeds herkenbaar als poollicht en toch iedere keer met een nieuwe verschijningsvorm.

Discussieer mee