Waarom de VMBO-docent een aanwinst is voor het onderwijs

Opinie | 16 januari 2017 | annejan

De VMBO docent is, carrière technisch, niet de meest succesvolle docent in het Voortgezet Onderwijs. Het is wel de docent waarbij het sterkste beroep op de professionele docent eigenschappen wordt gedaan. Hieronder een betoog, waarom de VMBO docent iets heeft te brengen waar heel het onderwijs baat bij heeft. Het is ook een betoog waarom de VMBO docent soms als Don Quichote vecht tegen een massief systeem.

Het VMBO

Op veel basisscholen is de druk voelbaar. Als in groep 8 het eindadvies wordt gegeven wil uiteindelijk elke ouder een zo hoog mogelijk advies. Regelmatig hoor je over discussie of zelfs ruzie tussen ouders en school als het advies te laag is in de ogen van de ouders. Vrijwel nooit hoor je over ruzies of rechtszaken omdat het advies te hoog is.

Op basis van een statistische normaal verdeling mag je er van uit gaan dat 50% van de leerlingen uit groep 8 een VMBO advies krijgen. In de beleving van de ouders is dat het laagst denkbare advies. Wil je dat je kind het ‘gemiddelde’ ontstijgt, dan moet je dus minimaal HAVO of VWO geadviseerd krijgen.

Op Wikipedia wordt het al keurig weergegeven: de niveaus in het Nederlandse Onderwijs van laag naar hoog: PRAKTIJKONDERWIJS, VMBO, HAVO, VWO.

In de aanloop naar dat eindadvies leren kinderen al snel dat ‘hoger’ ook ‘beter’ is. Dat gebeurt op school, maar ook thuis en in de media. Ouders gaan in gesprek met hun kind als de cijfers lager zijn en gaan zich plotseling enorm inspannen om het kind verder te helpen. Scholen gaan extra inspanning leveren als de cijfers lager zijn. In de politiek wordt hard gewerkt om de opstroommogelijkheden te verbeteren, want iedereen moet hoger op kunnen komen.

de VMBO leerling

Ik wil je even mee nemen naar de tijd dat ik les gaf op het VMBO. Ik had daar te maken met die leerlingen die de eerste teleurstelling over het feit dat zij het laagst denkbare advies hadden gekregen net hadden verwerkt. Dat deden ze grofweg op vier manieren.

1.     De depressieve leerling

vmbo docent

Deze leerling deed het voorkomen alsof hij geen enkele verrassing zag in het eindadvies. ‘Ik ben namelijk een beetje dom meneer’ was de boodschap. Als ik doorvroeg hoorde ik vaak een aaneenschakeling van pogingen die deze leerling ondernomen had om een prestatie binnen het schoolse systeem te leveren. Doorgaans niet zo succesvolle pogingen. ‘Wij zijn daar gewoon niet goed in’ was de verklaring van die leerling. Die ‘wij’ waren de vrienden, vriendinnen, maar vaker nog: de andere gezinsleden.

Deze leerlingen wisten dat ze zich nog vier jaar door een systeem heen hadden te worstelen dat zou aantonen dat ze dom zijn. Niet zo’n inspirerend vooruitzicht.

2.     De verongelijkte leerling

vmbo docentDeze leerling was nog druk bezig om te accepteren dat hij een verkeerd advies had gekregen. ‘Die juf mocht mij denk ik gewoon niet’ was daar dan de verklaring voor. Wanneer ik bij die leerling op zoek ging naar het achterliggende verhaal, bleek dat hij of zij zich regelmatig miskend voelde. Anderen haalde net iets hogere cijfers, of waren net iets sneller. Kregen net wat vaker de kans om leuke dingen te doen en hadden net iets meer positieve aandacht van de leerkracht.

Je kunt je voorstellen dat deze leerlingen erg scherp waren op de hoeveelheid aandacht en feedback die ze kregen. Dat ze doorgaans moeite hadden met kritiek. Zij hadden het vooruitzicht dat ze waarschijnlijk niet gezien zouden worden de komende vier jaar. Dat kan best beangstigend zijn.

3.     De blije leerling

Gelukkig zijn die er ook. ‘Oh, is dat VWO? Misschien dat ik dat na de kerstvakantie ook eens ga proberen.’ Deze leerlingen waren helemaal niet bezig met de afdeling waar zij terecht waren gekomen en wat dat precies betekende. En als ze er dan toch mee bezig waren, dan zaten alle leuke leerlingen hier en vond je op de HAVO en het VWO allemaal van die nerds. Daar wilde je in ieder geval niet bij zijn. Met een beetje geluk waren deze leerlingen ook blij met het schoolse werk dat gedaan moest worden. Zij hadden er gewoon zin in, die komende vier jaar. Kom maar op!

4.     De nog-niet-overtuigde leerling

vmbo docentDeze categorie leerling wilde vooral laten zien dat hij gemakkelijk en binnen de kortste keer het VMBO achter zich kon laten. Voor de zekerheid maakte hij ook niet teveel vrienden binnen de eigen afdeling. Dat zou alleen maar in de weg kunnen gaan staan. ‘Meneer, wat moet ik doen om een 8 te halen?’ was één van de eerste vragen die gesteld werden. Deze leerlingen hadden doorgaans een zogenaamde stimulerende thuis omgeving. ‘Het geeft niets als jij naar het VMBO gaat. Als dat bij je past is dat prima. Dan ben je echt niet minder dan je broer die op het VWO zit. Wij houden van je zoals je bent.’
Je snapt dat deze leerling zo snel mogelijk weg moest uit deze emotionele wurggreep, want VMBO is echt wel minder dan VWO hoorde hij zijn ouders zeggen.

De VMBO docent

En dan de docent op het VMBO. In mijn tijd was dat het voorportaal naar lesgeven in de HAVO / VWO onderbouw, zodat je kon doorstromen naar de HAVO / VWO bovenbouw. Ook ik begon mijn lesgeven onderaan.

Om daar vervolgens leerlingen te treffen die stuk voor stuk in de war waren over zichzelf. En dat kwam niet alleen door de pubertijd. En hoe ga je daar dan mee om?

Het hele systeem gaf mijn leerlingen voortdurend gelijk: je bent echt de minste van deze school. Het schoolkamp was minder ver en minder duur bijvoorbeeld. De leraren waren niet de beste, blijkbaar. De beste kennis moest namelijk naar de bovenbouw van het VWO.

En dan ben je er van overtuigd dat ieder mens evenveel waard is. Dat ieder ‘niveau’ evenveel waardering krijgt. Dat deze kinderen ten onrechte slecht van zichzelf denken.

Dus ga je ze aansporen om goed te presteren, maar geef je ze daarmee ondertussen weer gelijk. Dus ga je je echt met ze verbinden, een relatie opbouwen, maar loop je steeds weer tegen dat negatieve zelfbeeld aan. Tegen depressieve meisjes (meestal), die van de weeromstuit hun hele sociale leven overhoop halen. Dus word je eerst maatschappelijk werker voordat je leraar mag zijn. En dat vooral omdat de omgeving deze kinderen steevast achteruit zet.

Opstromen? Stapelen? Allemaal bevestiging van het idee dat je niet op de gewenste plek zit. Met dank aan de ouders, de politiek, de media, de onderwijs specialisten en de collega leerkrachten.

De VMBO docent is, door schade en schande, degene bij uitstek die weet hoe je kinderen helpt om zichzelf te zijn. En zich te ontwikkelen als zichzelf. Om blij te zijn met zichzelf. Om op je plek te zijn waar je bent. Om niet te denken in ‘hoog’ of ‘laag’.

Hulde voor die docent. Laten we die kwaliteiten, van deze vakmensen, alsjeblieft, veel meer inzetten in heel het onderwijs. Daar worden de leerlingen pas echt wijzer van. Daar wordt Nederland echt wijzer van.

Discussieer mee